تبلیغات
تجارت و بازرگانی - استقلال بانک مرکزی، راه نجات نظام پولی- بانکی؛

تجارت و بازرگانی

تجارت سالم

در کشورهای توسعه‌یافته مهمترین نهاد تعیین‌کننده سیاست‌های پولی- بانکی، بانک مرکزی است. اما در ایران بانک مرکزی جمهوری اسلامی تنها بخشی از کنترل سیاست‌های پولی- بانکی را دارا بوده و استقلال کافی جهت سیاست‌گذاری پولی در اختیار  ندارد و این قوه مجریه به عنوان دولت است که سهم بزرگی را در تعیین سیاست‌های پولی- بانکی کشور در اختیار دارد. این امر موجب اختلال در تصمیم‌گیری نظام پولی کشور گردیده و علاوه بر اثرات مخرب بر اقتصاد کشور، موجب ایجاد بلاتکلیفی و سردرگمی میان مردم و ایجاد بحران در نظام بانکی کشور گردیده است. در این مقاله در صدد ریشه‌یابی بحران نظام پولی - بانکی کشور و راه‌حل کلیدی برون‌رفت از این بحران هستیم. 

   ابزارهای اعمال سیاست‌های پولی به دو نوع ابزارهای غیرمستقیم و مستقیم تقسیم می‌شود. ابزارهای غیر مستقیم در کنترل حجم پول عبارتند از عملیات بازار باز جهت خرید و فروش اوراق مشارکت، تعیین نرخ ذخیره قانونی و تعیین نرخ تنزیل مجدد که در اختیار بانک مرکزی می‌باشد. ابزارهای مستقیم در کنترل حجم پول، تعیین و کنترل نرخ‌های سود بانکی ( البته با توجه به نقش مهم دولت در استفاده از این ابزار ) و ایجاد سقف و محدودیت در اعطای اعتبار و اولویت‌گذاری در تخصیص اعتبارات بانکی می‌باشد.

   مهمترین متغییر در تعیین حجم پول و نقدینگی، پایه پولی است که از جهت منابع شامل خالص دارایی‌های خارجی بانک مرکزی، بدهی دولت به بانک مرکزی، بدهی  بانکهای تجاری و سایر مؤسسات اعتباری به بانک مرکزی و سایر دارایی‌های بانک مرکزی می‌باشد. در سال‌های دهه هفتاد با توجه به گسترش هزینه‌های دولت و پایین بودن سطح درآمدهای نفتی، دولت دچار کسری بودجه شدید گردید و تأمین بخش اعظم این کسری بودجه از طریق قرض گرفتن از بانک مرکزی موجب گردید که بدهی دولت به بانک مرکزی به مهمترین منبع ایجاد پول پرقدرت و به تبع آن گسترش نقدینگی بدل گردد. اما از سال ۸١ و به دنبال  افزایش درآمدهای نفتی و وابستگی بیش‌ از حد هزینه‌های دولت به درآمدهای نفتی و در نتیجه تأمین بودجه دولت از طریق فروش درآمدهای ارزی حاصل از نفت به بانک مرکزی، خالص دارایی‌های بانک مرکزی به مهمترین عامل افزایش پایه پولی بدل گردید. 

   این روند از سال ۸٤ و به دنبال افزایش بی‌سابقه درآمدهای نفتی و به تبع آن هزینه‌های دولت به اوج خود رسید؛ به طوری که در این سال با افزایش بیش از ٤۰ درصدی هزینه‌های دولت و تأمین بخش اعظم آن از محل فروش درآمدهای ارزی به بانک مرکزی و نیز بازپرداخت بخشی از بدهی‌ دولت به بانک مرکزی از محل حساب ذخیره ارزی، دارایی‌های خارجی بانک مرکزی با افزایش حدوداً ٤۰ درصدی مواجه ‌شد. علاوه بر آن از سال ۸٤ بدهی بانکهای تجاری به بانک مرکزی که یکی از منابع پایه پولی می‌باشد نیز با رشد قابل توجهی مواجه ‌گردید؛ طی سال ١۳۸٤ بدهی بانک‌ها به بانك مركزی ١/٦٧ درصد افزایش یافت و این روند صعودی در سال ١۳۸۵ نیز ادامه یافت، به گونه‌ای که از رشدی معادل 8/52 درصد برخوردار شد. شایان ذکر است اضافه برداشت بانک‌ها از حساب‌های جاری خود نزد بانك مركزی عامل اصلی افزایش بدهی بانک‌ها طی سال های اخیر بوده است؛ اضافه برداشت بانک‌ها در سال‌های اخیر دلایل متعددی داشته است که از آن جمله می توان به فشارهای دولت به سیستم بانكی در قالب اعطای تسهیلات تکلیفی، مطالبات معوق و سررسید گذشته، احتمال بخشودگی جرایم یا اعطای خط اعتباری از سوی بانك مركزی و ضعف مدیریت نقدینگی بانک‌ها اشاره کرد.

   در نتیجه در سالهای اخیر به طور کلی با وجود کاهش بدهی‌های دولت به بانک مرکزی، پایه پولی در مجموع به طور چشمگیری افزایش ‌یافت؛ به طوری که پایه پولی در سال ۸٤ بیش از ٤۰ درصد و در سال ۸۵ حدود ۳۰ درصد افزایش ‌یافت.

   علاوه بر پایه پولی، ضریب فزاینده پولی نیز نقش مهمی در تعیین حجم پول و حجم نقدینگی دارد. ضریب فزاینده نقدینگی با وجود اینکه در سالهای گذشته نوساناتی را تجربه نموده، اما روند آن صعودی بوده است. با توجه به اینکه ضریب فزاینده نقدینگی در چند سال اخیر بین ٤ تا ۵/٤ در نوسان بوده است، حجم نقدینگی در سال ۸٤ حدود ۳۵ درصد و در سال ۸۵ حدود ٤۰ درصد افزایش می‌یابد. ابعاد این موضوع زمانی روشن می‌گردد که توجه کنیم طی دو سال، حجم کل نقدینگی حدوداً دو برابر گردید.

   همانطور که بیان شد، طی دو دهه گذشته بدهی دولت به بانک مرکزی جهت تأمین کسری بودجه و خالص دارایی‌های خارجی بانک مرکزی که از محل فروش درآمدهای فزاینده نفتی جهت تأمین بودجه دولت و بازپرداخت بخشی از بدهی دولت به بانک مرکزی، از مهمترین و اصلی‌ترین عوامل افزایش گسترده پایه پولی بوده است. بانک مرکزی از میان منابع پایه پولی تنها بر بدهی بانک‌های تجاری و سایر مؤسسات اعتباری به بانک مرکزی و سایر دارایی‌های در اختیار خود کنترل دارد و نیز می‌تواند به وسیله عملیات بازار باز ( خرید و فروش اوراق مشارکت دولت یا بانک مرکزی ) به صورت محدودی حجم پایه پولی را کنترل نماید. علاوه بر این در نظام بانکی ایران دولت نرخ سود بانکی را تعیین می‌نماید و دولت پرداخت تسهیلات به طرح‌های زودبازده را تکلیف می‌نماید؛ اختلافات عمیق میان بانک مرکزی و دولت در دوران ریاست مظاهری بانک مرکزی بر سر تعیین نرخ سود بانکی، پرداخت تسهیلات مالی به طرح‌های زودبازده، علل تورم و راه‌های مهار آن بیانگر عمق بحران در نظام بانکی ایران است که موجب افزایش ناکارایی و گسترش بحران سیستم بانکی، بلاتکلیفی بانک‌های تجاری در مدیریت و تخصیص منابع و بی‌اطمینانی مردم به فرآیندهای نظام پولی- بانکی کشور شده است.

   از مباحث فوق محرض است که سیاست‌گذاری نظام بانکی در حوزه‌های گوناگون مانند کنترل پایه پولی، نقدینگی و تورم، تعیین نرخ سود بانکی، نحوه تخصیص منابع مالی و ...  بیش از آنکه در کنترل بانک مرکزی باشد در کنترل دولت است. معنای دیگر این بحث این است که در ایران سیاستهای پولی عملاً تحت تسلط سیاست‌های مالی است و این سیاست‌های مالی است که فرآیندهای نظام پولی- بانکی را تعیین می‌نماید. بنابراین کلید افزایش کارایی نظام پولی- بانکی کشور در شرایط کنونی عملاً انظباط مالی دولت و کاهش کسری بودجه، کنترل وابستگی فزاینده بودجه دولت به درآمدهای نفتی و پرهیز از تبدیل درآمدهای ارزی حاصل از نفت به ریال از طریق فروش آن به بانک مرکزی، خودداری اکید دولت در تعیین خط مشی‌های نظام پولی- بانکی کشور و حفظ استقلال نسبی بانک مرکزی در هدایت و مدیریت نظام پولی- بانکی کشور می‌باشد. اگرچه در دوران ریاست آقای مظاهری، بانک مرکزی در مقابل بعضی خواست‌های دولت مقاومت نموده و سعی کرده است تا استقلال نسبی خود را در هدایت نظام پولی- بانکی کشور حفظ نماید، اما کلید اصلی بهبود کارایی نظام پولی- بانکی در بلندمدت، ایجاد بسترهای قانونی جهت استقلال عملی بانک مرکزی از دولت می‌باشد.           

نظرات() 
foot issues
شنبه 18 شهریور 1396 09:27 ق.ظ
If some one wishes to be updated with latest technologies afterward
he must be visit this site and be up to date every
day.
http://naputi228.yolasite.com/naputi228.php
یکشنبه 15 مرداد 1396 03:55 ب.ظ
Excellent post. I was checking continuously this weblog and I am
impressed! Very useful info particularly the ultimate phase :) I take care of such info much.
I was looking for this certain information for a very long time.
Thank you and good luck.
How long do you grow during puberty?
شنبه 7 مرداد 1396 12:07 ب.ظ
If some one wants to be updated with newest technologies after that he must be pay a visit this web site and be up to date
everyday.
BHW
جمعه 25 فروردین 1396 08:28 ب.ظ
Hey there this is somewhat of off topic but I was wondering if blogs use WYSIWYG editors or if you have to manually code with HTML.
I'm starting a blog soon but have no coding expertise
so I wanted to get guidance from someone with experience.

Any help would be enormously appreciated!
manicure
سه شنبه 22 فروردین 1396 10:11 ق.ظ
It's the best time to make some plans for the longer term and it's time to
be happy. I have read this publish and if I could I desire to counsel you some fascinating issues
or tips. Maybe you could write subsequent articles referring to
this article. I desire to read more things about it!
BHW
یکشنبه 20 فروردین 1396 07:29 ق.ظ
Hi my loved one! I want to say that this article is awesome, nice written and
come with almost all vital infos. I would like to see extra posts like this .
manicure
سه شنبه 15 فروردین 1396 02:28 ق.ظ
This is a topic that is near to my heart... Thank you!
Exactly where are your contact details though?
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

نویسندگان

نظرسنجی

    شما چه شغلی دارید؟







JavaScript Codes





Powered by WebGozar

  • آخرین پستها

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :